Cơ hội huy động tài chính xanh từ thị trường carbon

Sự chuẩn bị này càng trở nên cần thiết khi nhiều quốc gia và khu vực nhập khẩu đang xem xét áp dụng các hàng rào thuế quan và kỹ thuật liên quan đến khí hậu. Không chỉ Liên minh châu Âu (EU) mà Hoa Kỳ, Anh và nhiều nền kinh tế lớn khác cũng đang xây dựng các công cụ chính sách tương tự. Đáng chú ý, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU dự kiến sẽ được triển khai mạnh trong giai đoạn 2026 – 2027, tác động trực tiếp đến các ngành sản xuất và xuất khẩu có cường độ phát thải cao.

Trong tối ưu hóa tài chính, thị trường carbon đang mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn vốn xanh cho doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có chiến lược giảm phát thải rõ ràng, minh bạch dữ liệu và chủ động tham gia thị trường thường được các tổ chức tài chính, nhà đầu tư và đối tác quốc tế đánh giá cao hơn. Nhờ đó, họ có điều kiện tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi, tài chính khí hậu và những chương trình hỗ trợ chuyển giao công nghệ phục vụ chuyển đổi xanh. Về dài hạn, việc tham gia thị trường carbon góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm rủi ro thương mại và cải thiện hình ảnh thương hiệu.

Việc tham gia vào thị trường carbon giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị phát thải, đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế. (Ảnh minh họa)

Về cách thức tham gia thị trường, Việt Nam đang tiếp cận theo lộ trình từng bước, có kiểm soát. Trong giai đoạn thí điểm, đối tượng tham gia chính là các doanh nghiệp thuộc những lĩnh vực phát thải lớn như nhiệt điện, sắt thép và xi măng, đặc biệt là các cơ sở nằm trong danh mục phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính và được phân bổ hạn ngạch phát thải. Đây sẽ là nhóm chủ thể vừa có nghĩa vụ tuân thủ vừa có động lực trực tiếp tham gia giao dịch trên thị trường carbon.

Đối với các tổ chức và doanh nghiệp ngoài phạm vi điều chỉnh trực tiếp của thị trường carbon tuân thủ (ETS), họ có thể tham gia thị trường thông qua việc phát triển các dự án giảm phát thải hoặc hấp thụ carbon, tạo ra tín chỉ carbon để cung ứng cho thị trường trong nước hoặc quốc tế, khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về tiêu chuẩn, đo đạc – báo cáo – thẩm tra (MRV).

Đối với người dân, việc tham gia thị trường carbon thường không diễn ra một cách trực tiếp mà thông qua các tổ chức đại diện, như hợp tác xã, doanh nghiệp, chủ rừng, hoặc các chương trình, dự án carbon trong lĩnh vực lâm nghiệp, nông nghiệp, năng lượng tái tạo hay quản lý chất thải. Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí giao dịch, đồng thời bảo đảm tính chuyên nghiệp và hiệu quả trong quá trình tham gia thị trường.

Sau giai đoạn thí điểm, trên cơ sở tổng kết, đánh giá hiệu quả vận hành, cơ quan quản lý nhà nước có thể từng bước mở rộng phạm vi và đối tượng tham gia, cả về ngành, lĩnh vực và loại hình chủ thể, qua đó hình thành một thị trường carbon ngày càng hoàn chỉnh, minh bạch và hiệu quả hơn.

Cùng với đó, việc tăng cường năng lực nội bộ, thiết lập hệ thống MRV, cũng như đầu tư vào các giải pháp và công nghệ giảm phát thải đều cần nguồn vốn đáng kể. Trong khi các cơ chế tài chính xanh đang mở ra nhiều cơ hội, không phải doanh nghiệp nào cũng sẵn sàng về hồ sơ, dữ liệu và năng lực quản trị để tiếp cận được các nguồn vốn này.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp nên chủ động rà soát các cơ hội giảm phát thải trong nội bộ, tìm hiểu, tiếp cận những công nghệ, giải pháp và thực hành tốt có thể triển khai theo lộ trình phù hợp với khả năng tài chính. Đồng thời, doanh nghiệp cần tìm hiểu sớm các kênh hỗ trợ kỹ thuật và tài chính từ những chương trình hỗ trợ của Nhà nước, tổ chức quốc tế đến các định chế tài chính xanh để không bỏ lỡ cơ hội trong giai đoạn thí điểm.